پنجشنبه، فروردین ۲۵، ۱۳۹۰

روبنده: مغالطه مورد نظر یافت نشد!

از خوبی‌های نوشتن در فضای همگانی یکی آن است که گاهی از نویسندگان مورد علاقه‌ات بازخوردی دریافت می‌کنی، و دیربه‌دیر نوشتن این فرصت را دست‌نیافتنی‌تر می‌کند.
جناب بامدادی یادداشت نسبتاً مفصلی در پاسخ به یادداشت پیشین من نوشته‌اند و آن را مغالطه‌آمیز دانسته‌اند. در زیر خود آن پست هم کامنت‌هایی نوشته‌اند که یکی را پاسخ دادم و بقیه را هم پاسخ می‌دهم.
اگر حوصله‌اش را دارید ادامه این پست طولانی را بخوانید و بحث را دنبال کنید، و شاید هم بخواهید وارد بحث شوید.

جناب «بامدادی» نوشته‌اند:
اول این‌که نویسنده انگشت اتهامش را به سمت کسی که از روی انتخاب و اصرار شخصی‌اش پوشش روبنده را انتخاب کرده گرفته است. از این نکته بگذریم که بهتر بود نویسنده اتهام را متوجه افرادی که زن‌ها را مجبور به پوشیدن پوشش مخالف تمایل شخصی‌شان می‌کنندُ می‌کرد و در این مورد صحبت کنیم که نویسنده به کدام دلیل پوشیدن روبنده که یک خصوصیت فرهنگی است را به اهانت و تبعیض علیه مردان ترجمه کرده است. بنا به همین شیوهٔ استدلال لابد باید پوشیدن شلوار توسط مردها را هم نوعی توهین و تبعیض علیه زنان ترجمه کنیم چرا که مرد پوشندهٔ شلوار، خانم‌ها را به اندازهٔ کافی محرم ندانسته‌ که ناحیه‌ای را که آن مرد خصوصی تلقی می‌کند، مشاهده کنند! از نویسنده باید پرسید که آیا پوشیدن سوتین توسط خانم‌ها نمونهٔ زشتی از تبعیض جنسیتی علیه مردهاست و اگر نیست چطور می‌تواند آن‌را از شمول استدلالی که آورده‌ است خارج کند؟
از این گذشته‌اند که بهتر بود من چه کسی را متهم بدانم، اما من از اشاره‌شان نمی‌گذرم. یادداشت من دقیقاً دربارهٔ زنانی بود که خودخواسته همه‌جای‌شان را در عرصه عمومی جامعه‌ای غربی (به مفهوم گستردهٔ غرب) می‌پوشانند. نادرست بودن کردار آن‌هایی که زن یا مردی را وادار به برگرفتن پوشش بسیار ویژه‌ای می‌کنند، چنان روشن است که نیاز به گفتن ندارد. هدف من اتفاقاُ نوشتن دربارهٔ آن‌هایی بود که مختارانه بر پوشیه‌پوشی اصرار دارند.
پوشیدن روبنده دقیقاً نماد فرهنگی نیست. اگر هست، نماد کدام فرهنگ است؟ فرهنگ اسلامی، عربی، کجایی؟ بیش از نیم میلیارد زن مسلمان در جهان هست و روبنده پوشیدن فرهنگ آنان نیست. اقلیتی می‌خواهند یا مجبورند روبنده بپوشند. این که روبنده را پوشش فرهنگی اسلامی بدانیم، به نظرم همان قدر درست است که چادر را (آن هم سیاه‌رنگش را) بخشی از لباس فرهنگی زن ایرانی بدانیم، سخنی که آقای خامنه‌ای می‌گوید (منبع: تابلویی کنار عوارضی اتوبان تهران-قم!). اگر هم فرض کنیم روبنده یک پوشش فرهنگی است (که باز تأکید می‌کنم، نیست)، نمی‌شود هر چیزی را زیر نام فرهنگ برد و از نقد مصون داشت. زنده‌به‌گور کردن نوزادان دختر و بت‌پرستی هم بخشی از فرهنگ اعراب بود. واقعاً هم رفتار فرهنگی بود و انجام ندادنش دردسرساز بود. آیا منسوخ شدن‌شان را باید ضایعهٔ فرهنگی بدانیم؟ یا محکوم کردن‌شان را مغایر با آزادی‌های فردی بدانیم؟ احساس مالکیت مرد عرب بر نوزاد دخترش که کمتر از حکومت انسان مدرن بر تن خویش نبود، پس آزادی داشت با شن بپوشاندش.
این که زن یا مرد هر یک (و در چه سنی و چه موقعیتی) کدام بخش بدن را بپوشانند و کدام را نه، همه تابع یک قانون نیست. مثال‌هایی که شما زده‌اید، جناب بامدادی، تعمیم دادن نادرست است. مگر من خواستم همه برهنه بگردند؟ پوشاندن دائمی صورت ناپسند است. از پنج حسی که ما داریم، مرکز اصلی چهار تای آن‌ها در سر است و از این چهارتا سه تا در صورت است. برهمکنش‌های انسانی بیش از هر جای دیگر از راه حرکت‌ها و حالت‌های صورت انجام می‌گیرند. این که کسی خود را مجاز بداند بقیه را از پشت پنجرهٔ بسته تماشا کند و در جعبهٔ سیاه پنهان شود، قطعاً بی‌حرمتی است. در چارچوب جامعه‌ای که مردها باید کلاشینکوف تمیز کنند و تریاک بفروشند و زنان برده‌های جنسی‌اند به حکم شریعت، این پوشش را می‌شود تحمل کرد (هرچند خود آن جامعه را نمی‌شود)، اما من به روشنی نوشته‌ام که در چارچوب جامعهٔ مدرن سخن می‌‌گویم. نمی‌پرستمش، اما بسیاری از دستاوردهای گوناگونش را صمیمانه می‌ستایم.
دوم این‌که برفرض هم که حق با نویسنده باشد و پوشیدن روبنده به ذات خود عملی تبعیض‌آمیز باشد، آیا روش برخورد با پدیده‌های تبعیض‌آمیز نرم (مثل پوشش) دستگیر کردن و بازداشت کردن فرد است؟ آیا این است روش برخورد با رفتارهای فرهنگی‌ای که اکثریت جامعه به هر دلیل نمی‌پسندد؟ دستگیر کردن و برخورد خشونت‌آمیز؟
سوم این‌که این چه نوع صحبت کردن دربارهٔ دستگیر شدن افراد است؟ نویسنده توضیح نداده که آن زن بازداشت شده چطور قرار است به مفهوم آن چند تکه پارچه پی ببرد؟ همین‌طور توضیحی داده نشده که بازداشت شدن و تحمل تحقیر و خشونتی که لازمهٔ بازداشت شدن است چطور می‌تواندن فردی را متوجه مفهوم پوشش مورد علاقهٔ خود کند. آیا واقعا از دید نویسنده «خیلی خوب» است که پلیس با یک نفر چنین برخوردی کند، فقط به خاطر نوع پوشش‌اش؟
شاید در این باره زیاده‌روی کرده‌باشم و می‌پذیرم. خشونت ناروا محکوم است، هرچند دربارهٔ جزئیات این دستگیری چیزی نمی‌دانیم. اما یک‌سره هم نمی‌شود هر بازداشتی را برخورد خشن دانست. این رخداد به ویژه از آن جهت برای من جذاب است که ایمنی کاذب روبنده را دریده‌است. سرکار خانمی که با روبنده به تظاهرات می‌رود، باید خود را به اندازه هر کس دیگری که چنین می‌کند در معرض برخورد پلیس بداند، و کم‌ترین معنی این، لمس شدن به دست پلیس است و احیاناً کنار رفتن آن نقاب در ادارهٔ پلیس برای چهره‌نگاری. اعتراض اجتماعی، یک رفتار مدرن است و کسی که می‌خواهد از آن بهره‌مند شود، باید بپذیرد که ممکن است با برخورد پلیس هم روبه‌رو شود و حجاب مصونیت مدنی نمی‌آورد. کسی هم که بازداشت شد (حتی به ناحق) روندی را طی می‌کند که برای تبه‌کاران طراحی شده. در این‌جا شاید بفهمد که پوشیده‌تر بودنش ربط چندانی به این ندارد که چه قدر آدم خوب یا شهروند خوبی است، هرچند خودش غالباً جز این می‌پندارد.

نویسنده «زندگی کردن در جامعهٔ مدرن» را با خوش‌اقبالی مترادف می‌کند که مغالطه‌ اکولوژیک است. چرا که اگر میانگین یا اکثریت یک جامعه خصوصیتی (مثلا قد مردها بلندتر از قد زن‌ها) داشته باشد دلیلی نمی‌شود که تک‌تک افراد آن جامعه نیز چنان خصوصیتی داشته باشند (تک‌تک مردها قد بلندتر از تک‌تک زن‌ها باشند). نویسنده فرض کرده که هر زن روبنده پوشی که در یک جامعهٔ مدرن زندگی کند به اندازهٔ کافی خوش‌اقبال بوده است.
نویسنده توضیح نمی‌دهد که چطور پوشیدن برقع تجاوز به آزادی همگانی است؟ و اگر چنین پوششی را تجاوز به آزادی دیگران تلقی کنیم، آیا نباید از خیلی مرزهای دیگر هم عبور کنیم؟
نوشته‌ شده که «سراسر پوشیده گشتن عقلانی نیست». چه کسی گفته که همهٔ حرکت‌های ما باید «عقلانی» باشد؟ و بر فرض هم که چنین باشد انتخاب پوشش کجا در حوزهٔ مطلق عقل‌گرایی قرار گرفته است؟ مگر پوشش صرف‌نظر از ماهیت کاربردی‌ای که دارد یک پدیدهٔ عقلی است؟ پوشش صرف‌نظر از کاربرد آن که با توجه به شرایط اقلیمی مختلف تغییر می‌کند به شدت فرهنگی است (چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی) بنابراین چطور می‌توانید انتخاب نوع پوشش را با «عقل» بسنجید؟ آیا نویسنده می‌تواند ثابت عقلی کند که این پیراهن قرمز که بر تن من است «درست» است یا «نادرست» است؟ و تازه کدام عقل؟ عقل یک مفهوم مجرد آسمانی که نیست. عقل وجوه اجتماعی و فرهنگی دارد و «عاقل» مفهومی است که در مکان‌ها و زمان‌های مختلف  متغییر است.
 زیستن در یک جامعهٔ مدرن قطعاً خوش‌اقبالی است، برای تک‌تک اعضای آن. عمر اجتماعی هیچ کس یک روز نیست، و من می‌توانم ادعا کنم هر کس در جامعه‌ای مدرن به دنیا آمده و زیسته حتماً به طور میانگین خوش‌اقبال‌تر از کسی بوده و هست که (برای نمونه) در سایه حکومت طالبان ایرانی یا افغانی نفس می‌کشد.
من هرگز نگفتم پوشیدن روبنده تعدی به آزادی دیگران است. به طور دقیق نوشته‌ام: «برای من مهم است که آدم‌ها در انتخاب‌های‌شان تا جایی که آزادی همگانی اجازه می‌دهد، آزاد باشند. اما همان طور که برهنه گشتن در عرصهٔ همگانی ناموجه است (به چندین دلیل)، سراسر پوشیده گشتن هم عقلانی نیست.». کجای این جمله‌ها گفته‌ام روبنده بستن مغایر آزادی است؟ من گفته‌ام بُرد آزادی اجتماعی در جامعهٔ مدرن آن قدر نیست که پوشیدن روبنده را هم در بر بگیرد. گفته‌ام که پوشیدن روبنده را نمی‌شود با آزادی‌های فردی توجیه کرد، چرا که عقلانی نیست. جناب بامدادی چنین برداشت کرده‌اند که آن را مغایر آزادی دانسته‌ام، و فرض کرده‌اند در غیرعقلانی دانستنش هم دستم از استدلال تهی است. پیش‌تر در همین یادداشت نوشتم که به چه دلایلی این انتخاب را غیرعقلانی می‌دانم. اکنون می‌افزایم (در پاسخ به پاراگراف بالا) که همه چیز را نمی‌توان با عقل امروزین در یکی از دو ردهٔ درست یا نادرست قرار داد، هم‌چنان که رنگ پیراهن قرمز ایشان به احتمال بسیار بیرون از دایرهٔ داوری عقل است. اما اگر چیزی را غیرعقلانی تشخیص دادیم چه؟ آیا می‌شود پا پس کشید (مخصوصاً با گریختن به زیر نام فرهنگ) و گفت حالا کی گفته باید همه چیز عقلانی باشد؟ به نظر من، نه. من به دلایلی که شرح دادم، این پوشش و نماد و رفتار اجتماعی همراه آن را غیراخلاقی و غیرعقلانی می‌دانم. پس تا جایی که استدلالم استوار بماند، بر اساس آن با استواری می‌گویم که این رفتار را باید ترک کرد. به نظرم شیوهٔ بنیادین تشخیص هر ناهنجاری دیگری در جامعه نیز همین گونه است.

از بخشی که جناب بامدادی من را (البته در گیومه) به «غرب پرستی» متهم کرده‌اند می‌گذرم، چون با استدلالی (درست یا غلط) همراه نیست که احیاناً بتوان پاسخش داد. در ادامه نوشته‌اند:
نویسنده به راحتی نوع پوشش‌ها را به جدید و قدیم، مدرن و بدوی تقسیم کرده است بدون این‌که در نظر بگیرد که چنین تفکیک‌ کردن‌هایی ناممکن و غیرعملی است و حتی اگر هم ممکن باشد ارزش‌گذاری آن‌ها (مثلا کدام بهتر و کدام بدتر است) بدون به مخاطره انداختن بنیان‌ ارزش‌های انسانی و حقوق بشر شدنی نیست. آیا بر اساس استدلالی مشابه، نویسنده کسی را که لباس‌های از مد افتاده مثلا متعلق به دو سال قبل بپوشد سرزنش می‌کند؟ آیا مشکل نویسنده فقط با کسانی است که پوشش غالب غربی ندارند؟ آیا مشکل نویسنده با مهاجرانی است که به دلایل مختلف هنوز با جامعهٔ هدف هماهنگ نشده‌اند (اگر اصولا هدف ایجاد چنین هماهنگی‌ای باشد)؟ حتی اگر فرض را بر این بگیریم که همه (صرف‌نظر از خاستگاه فرهنگی‌شان) باید پوشش مدرن داشته باشند و این بهتر است، پوشش مدرن را چطور تعریف می‌کنیم؟ پوشش بدوی را چطور تعریف می‌کنیم؟ آیا پوشش مردی که حلقهٔ مسی از لب‌هایش عبور داده یا روی تن‌اش خال‌کوبی کرده مدرن است یا بدوی‌‌؟ و در صورتی که مدرن یا بدوی باشد آیا باید این نوع پوشش را ممنوع اعلام کرد و فرد را زندانی نمود؟

نویسنده «بهانه به دست سیستم‌های مختلف دادن» را دلیل یا توجیهی برای برخورد «قانونی» با افراد می‌داند و این‌که فرضا کسی (طالبان) ممکن است از این بهانه‌ها سوءاستفاده کند را دلیلی بر ناموجه بودن آن کار (پوشیدن برقع) می‌داند.  بر اساس همین شیوه استدلال لابد می‌توانیم بگوییم که پارتی گرفتن در تهران باید ممنوع شود چرا که تندروهای غربی که اتفاقا آن‌ها هم «از تعمیم دادن پروایی ندارند» ممکن است بگویند «تمام مردم تهران» می‌خواهند مثل غرب زندگی کنند و با چنگ و دندان هم بر شیوهٔ زندگی غربی‌شان پامی‌فشارند. شاید به همین دلیل وبلاگ‌نویسی در ایران هم  باید ممنوع شود،‌ چرا که ممکن است برخی جناح‌های تندروی داخلی نوشتهٔ چند وبلاگ‌نویس را به کل وبلاگستان فارسی تعمیم دهند و به این ترتیب بهانه به دستشان بیفتند برای آن‌چه نباید بکنند. یادم هست به دنبال سوزاندن قرآن توسط یک آمریکایی و کشتار چند مامور سازمان ملل در افغانستان به دست مسلمانان خشمگین عده‌ای در آمریکا درخواست کرده‌ بودند که کنگره آمریکا موضع رسمی‌ای در قبال حرکت تحریک‌آمیز آن کشیش بگیرد. یک وبلاگ‌نویس آمریکایی توضیح داده بود که آزادی بیان را نمی‌شود به بهانهٔ سوءاستفادهٔ عده‌ای در افغانستان تحدید کرد. چرا مشابه چنین استدلالی را در این مورد نیاوریم؟
روبنده به وضوح یک پوشش بدوی است، و سخن از قرن‌هاست، نه دو سال یا دو دهه. بدوی بودنش را هم به چیزی تعمیم ندادم. معمولاً در سخن دقت می‌کنم که تعمیم‌گرایانه نباشد، اما جناب بامدادی در چندین مورد انگار کوشیده‌اند من را به سوی این رفتار هل بدهند تا بتوانند مغالطه‌اش بنامند. نه! من تقریباً با هیچ پوششی مشکل ندارم. طبقه‌بندی شخصی دارم (چرا که ابزار ناگزیر شناخت است)، اما برایم مبنای ارزش‌گذاری نیست، و دلیلی هم نمی‌بینم وارد بحث انواع پوشش و آرایش بشوم. من این پوشش مشخص را بدوی می‌دانم. حتی بدوی بودنش را دلیل بد بودنش نمی‌دانم. بد است، چون تناقض توهین‌آمیز و آزاردهنده‌ای دارد. کسی هم که با اختیار خود و در جامعه‌ای مدرن (باز هم بر هر دوی این شرط‌ها تآکید می‌کنم) این پوشش را برمی‌گیرد، به نظر من رفتاری غیراخلاقی مرتکب می‌شود و شایستهٔ برخورد مدنی است. اما چنین کسی در یک جامعهٔ مدرن حتماً می‌داند که تابلوی تبلیغاتی کدام گروه است، و باز چنین می‌کند. رنج زنان و مردان دربند را می‌بیند و آگاهانه وسیله‌ای برای استمرار آن می‌شود. رفتارش تبلیغ موذیانهٔ حکومت و ایدئولوژی طالبانی است. این از نظر من بدیهی است، اگر هر دو شرطی که گفتم (انتخاب آزادانه و زیستن در جامعه‌ای مدرن) برقرار باشند. از این جنبه، آن زن همانند یک تابلوی تبلیغاتی سیار است که (برای نمونه) ختنه کردن زنان را تبلیغ می‌کند، مختارانه. اختیار هم مسؤولیت‌آفرین است.
نویسنده مغالطهٔ دیگری انجام می‌دهد یعنی گفتهٔ قبلی‌اش مبنی بر «پوشش برقع معنای تبعیض‌آمیزی علیه مردان دارد» را تبدیل می‌کند به «پوشندهٔ برقع نیت تبعیض‌آمیزی علیه مردان دارد». طبیعتا به دنبال این مغالطه، حالا که زن برقه‌پوش [برقع‌پوش] موجودی است که همهٔ مردها را پلید می‌داند لحن نویسنده تندتر می‌شود و حق حضور آن زن در جامعه را زیر سوال می‌برد و به صورت زشت و تحقیرآمیزی زن را به «خدمت‌گذار محارمش» تقلیل می‌دهد.
چرا رفتار تبعیض‌آمیز بد است؟ دست‌کم می‌شود گفت نمی‌خواهیم با خودمان تبعیض‌آمیز رفتار شود، پس نباید چنین کنیم. سال‌ها پیش، یک بار فامیل روبنده‌پوشی را برای نخستین بار دیدم، از آن نوعی که حتی چشمانشان را می‌پوشانند. با دست‌پاچگی سلام کردم، چون واقعاً نمی‌دانستم باید به کجایش سلام کنم، و سپس نمی‌دانستم آیا باید انتظار پاسخ داشته‌باشم، و اگر آری، به چه شکلی.
به طور معمول، اگر کسی به شما سلام کند و بداند که شنیده‌اید، اما پاسخش را ندهید، رفتارتان بی‌ادبانه انگاشته می‌شود. اگر یک زن به من سلام کند و پاسخش را ندهم، فرقی در قضیه ایجاد نمی‌شود. کسی که به من سلام می‌کند یا با من هم‌سخن می‌شود، بخشی از وجود خود را بر من می‌گشاید، و به طور معمول انتظار می‌رود من نیز گشودگی متناسبی نشان دهم. اگر حاصل چند میلیون سال تکامل زیستی و چند هزار سال تکاپوی اجتماع انسانی آن است که امروزه پذیرفته‌ایم هنگام صحبت کردن با هم، توجه و احترام متقابل و همسانی داشته‌باشیم، و از جمله، به صورت هم بنگریم، پنهان کردن خود در پس دیواری متحرک در عرصهٔ عمومی نادرست است. اگر انسانی می‌خواهد به مقام لاک‌پشت هبوط کند، پروا نمی‌کنم که او را به درون لاکش بفرستم. و چون آن لاک را به نشانهٔ گرگ بودن من برگرفته، بی‌انصافی نیست که برای او چوپانی فرض کنم. باز هم تأکید می‌کنم که این برداشت‌ها فقط به زنانی مربوط می‌شوند که با انتخاب خود و در عرصهٔ همگانی یک جامعهٔ مدرن (نه در دهکده‌ای طالبانی) این پوشش را برگرفته‌اند.
«آیا نوشتن چنین مطلب پرمغالطه‌ای که در بهترین حالت توهین به اولیه‌ترین اصول آزادی است را پیمودن درست یک مسیر درست می‌دانید؟»
کوشیدم نشان دهم که چرا آن نوشته‌ام را مغالطه‌آمیز نمی‌دانم. اصول آزادی فردی و اجتماعی انسان برای من بسیار محترمند و فقط امیدوارم از توهین کردن به آن‌ها مبرا باشم. سکوت کردن دربارهٔ مسألهٔ روبنده‌پوشی در کشورهای غربی، فقط به دلیل دردسرساز بودنش و متهم شدن به انواع بداخلاقی‌ها و کج‌اندیشی‌ها، به نظرم مسیر درستی نیست. امیدوارم آدم‌های بیشتری در این باره بنویسند، و به درستی، هر گونه که درستش هست.

ارادت داریم.

برچسب‌ها: ,

1 Comments:

At پنجشنبه, فروردین ۲۵, ۱۳۹۰ ۸:۵۲:۰۰ بعدازظهر, Anonymous بامداد said...

با سلام

با تشکر از توجه شما. من ذیل همان پست توضیحاتی اضافه کردم.

ارادتمند
بامداد


http://bamdadi.com/2011/04/13/fallacy-is-forbidden-on-the-opposition-to-burka-wearing-in-france/

 

ارسال یک نظر

Links to this post:

ایجاد یک پیوند

<< Home