سه‌شنبه، خرداد ۰۹، ۱۳۸۵

براي آن يار مال‌باخته

... من گفتم:« آن وقتها، وقتي در خانه‌ي خودمان زندگي مي‌كردم، كتابهاي پدرم را بلند مي‌كردم تا نان بخرم. كتابهايي كه او خيلي به آنها علاقه داشت. كتابهايي كه در زمان تحصيلش به خاطرشان گرسنگي را تحمّل كرده‌بود – كتابهايي كه بابت‌شان پول بيست عدد نان را پرداخته‌بود، من به قيمت نصف نان مي‌فروختم: اين نرخ بهره‌اي است كه ما به دست مي‌آوريم منفي دويست تا منفي بي‌نهايت.»

اولا آهسته گفت:« ما هم، ما هم بهره پرداخت مي‌كرديم. (كلمه‌ي بهره را آهسته‌تر گفت) - بهره‌اي كه تو نمي‌داني.»

گفتم:« بله، شما آن را مي‌پردازيد و حتّي درست نمي‌دانيد كه درصد آن چه‌قدر است. امّا من، من كتابها را بدون انتخاب برمي‌داشتم، معيار انتخاب من تنها قطر آنها بود؛ پدرم آن قدر كتاب زياد داشت كه فكر مي‌كردم كسي متوجّه نخواهد شد. تازه بعداً فهميدم كه او تك‌تك كتابهايش را همچون چوپاني كه گلّه‌ي گوسفندانش را مي‌شناسد، مي‌شناخت- و يكي از اين كتابها خيلي كوچك و كهنه و زشت بود – من آن را به قيمت يك قوطي كبريت فروختم. امّا بعداً اطّلاع پيدا كردم كه ارزش آن به اندازه‌ي يك واگن پر از نان بوده‌است. بعدها پدرم از من تقاضا كرد كه برنامه‌ي فروش كتابها را به او واگذار كنم، او با گفتن اين جمله از شرم صورتش سرخ شد، و به اين ترتيب خودش كتابها را مي‌فروخت و پول را برايم پست مي‌كرد و من با آن براي خودم نان مي‌خريدم...» وقتي كلمه‌ي نان را بر زبان آوردم، او در خودش فرو رفت، حالا دلم برايش سوخت. گفت:« اگر دلت مي‌خواهد مرا كتك بزن، چايي را توي صورتم بپاش. حرف بزن، به حرف زدن ادامه بده، تو، تويي كه اصلاً نمي‌خواستي حرف بزني، امّا لطفاً ديگر واژه‌ي نان را بر زبان نياور.»

او گفت:« در حقّم لطفي كن و مرا از شنيدن آن معذور كن... لطفاً.» من آرام گفتم:« مرا ببخش. ديگر اين كلمه را تكرار نخواهم كرد.»

...

هاينريش بُل – نان سالهاي جواني

ترجمه‌ي محمّد اسماعيل‌زاده

نشر چشمه – تهران – چاپ دوّم: پاييز 1381

قصدم از آوردن اين متن در اينجا توجيه كردن كار آن دزد نابكار، كه امروز به ما زد، نيست. اين را هم در نظر ندارم كه بگويم شايد نيازش خيلي شديد و وخيم بوده كه اين‌چنين مرتكب دله‌دزدي شده. نظر من برعكس، آن است كه احتمالاً از سر سيري به كمد چند دانشجوي آسمان‌جل دست‌درازي كرده. اگر واقعاً كسي نيازمند باشد، چيزهاي بهتري براي ربودن و جاهاي مناسب‌تري براي اين كارها هست. خونسردي او (يا آنها؟)، كه در ساعتهاي نيمه‌شلوغ بعدازظهر ده بيست كمد را به يكباره شخم زده، خود دليل ديگري است بر حرفه‌اي و لاقيد بودنش.

امّا قصدم از آوردن متن بالا، اين است علي‌آقا، كه بداني اوّلين نفري نيستي كه كسي مايملكت را براي طمع مادّي مي‌دزدد، و تو از بابت محتواي فكري و معنوي آنچه از دستت رفته بيشتر افسوس مي‌خوري تا از جنبه‌ي مادّي آن. اين كتاب كه با شوق فراوان خريدي و ملازم تحقيقت بود را به چند خواهد‌فروخت، و به كه؟ اصلاً برايش مشتري پيدا مي‌كند؟ يادداشتهاي پاكيزه‌اي كه در طول ساعتها مطالعه برداشته‌بودي و قيمت مادّي نمي‌شد برايشان گذاشت لابد براي او مشتي كاغذ باطله سياه است. آن فايلهايي كه برايت قيمتي هستند هم لابد براي او بي‌ارزشند و حاملشان برايش قيمتي‌ترين چيزي خواهد بود كه از دارايي تو به غارت برده (MP3 Player). چند جلد كتاب و يك بسته كاغذي هم كه از من دزديده، يا چيزهايي كه از بقيه دزديده و ارزش مادّي زيادي ندارند، همگي اين شكاف در معاني را برهنه‌تر مي‌كنند: دزد دله‌اي كه ارزش اصلي آنچه را كه بلند مي‌كند، نمي‌فهمد.

امّا تو لااقل شرمنده‌‌ي جناب دزد نيستي (و من و بقيه‌ي دوستانمان نيز). اگر روزي هم پيدايش كنند رويمان لابد از شرم سرخ نخواهد‌شد. آن مرد هم كه بُل توصيفش كرده، در مقام مالباخته شايسته‌ي شرم نبود، كه در مقام پدر از غايت ضعف و ناداري پسرش شرمنده بود. مي‌بيني؟ وضعيّتهاي خيلي بدتري هم بوده و هست. از خدا مي‌خواهم كه هيچ كداممان را هرگز در چنان موقعيّتي قرار ندهد.

خوشحال شدم وقتي كه زنگ زدي و گفتي كه به سرعت در حال بازسازي هستي. جز اين هم نبايد باشد. شايد اين را به حساب خرافه‌گرايي و عقب‌ماندگي من بنويسي، امّا ترس ندارم از اين كه بگويم: بي‌‌گمان حكمتي در اين ماجرا هست. صبر كن و مترصّد باش تا ببيني.

3 Comments:

At شنبه, خرداد ۱۳, ۱۳۸۵ ۵:۴۶:۰۰ قبل‌ازظهر, Blogger تکه پاره ها said...

با تشكر فراوان از دوست عزيز. من در اين مورد يعني خسارت معنوي قضيه بيشتر به ياد داستان امام محمد غزالي مي افتم كه دزدان راه بر او بستند. غزالي به رييس اونها مي گه هر چي مي خواهيد ببريد اما كتابهايم را نه و طرف جواب مي ده علمي كه تو چون خر حمال بر كتابت حمل مي كني همان بهتر كه غارت شود

 
At شنبه, خرداد ۱۳, ۱۳۸۵ ۶:۴۳:۰۰ قبل‌ازظهر, Anonymous b,ashna said...

man zed ghanooneh copyeughtam ye copyleft asil !

 
At شنبه, خرداد ۱۳, ۱۳۸۵ ۶:۴۹:۰۰ قبل‌ازظهر, Anonymous b,ashna said...

*right

 

ارسال یک نظر

Links to this post:

ایجاد یک پیوند

<< Home